Uitsluiting houdt verband met de ontwikkeling van onze steden. We worden er intens mee geconfronteerd en het is belangrijk dat nu geen antwoorden in elkaar worden geknutseld zoals dat gebruikelijk is, maar dat het verschijnsel in perspectief wordt geplaatst omdat het blijvend is.
Uitsluiting is geen conjunctuurgegeven.
Ze is structureel.
Uit een algemene vaststelling bij de evolutie van de stad kan men de volgende eigenschappen van uitsluiting afleiden :
Sociale onthechting: een grootstad geeft aanleiding tot anomie en een verlies van aanhorigheidsgevoel;
De overbevolking van de stad: de concentratie in en rond de steden wordt steeds groter waardoor de opvang van nieuwe, arme bevolkingsgroepen steeds moeilijker wordt. De stad biedt voordelen voor mensen in nood: een groot aantal sociale diensten, anonimiteit, ...;
Grote vragen bij de werking van de instellingen, die vaak overstelpt zijn door de werkelijkheid waarmee zij geconfronteerd worden;
De opmars van het onveiligheidsgevoel, omdat stedelingen agressief reageren op een verlies aan oriëntatiepunten en op het gevoel dat de instellingen niet efficiënt genoeg zijn;
Verslavingsverschijnselen (alcohol, drugs,...);
Het uiteenvallen van gezinnen, kinderen en jongeren die zich ongewaardeerd voelen, slecht behandeld of genegeerd worden en hoe dan ook niet de opvoeding krijgen waarop zij recht hebben; zij belanden vaak op straat en verkeren in nood;
Geestelijk lijden en problemen die verband houden met psychiatrische stoornissen;
Migratie: velen zijn slechts op doortocht in de grootstad, anderen zoeken er een oplossing om te overleven.
Bovendien is het asielbegrip voorbijgestreefd. Het volstaat niet meer om het grote aantal mensen op te vangen die in psychische en sociale nood verkeren en die iedere controle en alle middelen kwijt zijn. Het maatschappelijk stelsel is verzadigd, of tenminste niet altijd aangepast. Vaak bestaan er slechts 3 mogelijkheden die stuk voor stuk even vervreemdend zijn: de gevangenis, de psychiatrische inrichting of de straat, met alle verschijnselen van geweld en verwerping vandien.
Deze situatie stelt de volksgezondheid voor grote problemen: moeilijkheden met de opvolging van chronisch zieken, besmettelijke ziekten (zoals tuberculose), overdraagbare ziekten, psychiatrische ziekten, problemen met de hygiëne, sanitaire problemen...
Maatschappelijke urgentie betekent dat mensen in gevaar zijn. Dat ze in een armoede verzeild zijn geraakt die op termijn bijzonder gevaarlijk kan zijn. Daarom moet een noodsituatie van enkele dagen zo snel mogelijk verholpen worden omdat men snel afglijdt.
Het is dan ook belangrijk dat vernieuwende oplossingen worden aangebracht om mensen te helpen die vaak aan de « normale » werking van de instellingen in de grote steden ontsnappen.
Net zoals de medische ambulances zich onderweg begeven naar slachtoffers van ongevallen op de weg of thuis, biedt ook de Brusselse Samu social noodhulp door op zoek te gaan naar extreme noodtoestanden waarin mensen vaak niet meer in staat zijn om bijstand te vragen.
De context van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Ook al zijn de mazen van de maatschappelijke bijstand op het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vrij dicht, toch moeten we vaststellen dat 's nachts de meeste sociale structuren gesloten zijn. Enkel het nachtverblijf, dat snel verzadigd is, de spoeddiensten van de ziekenhuizen en de politiecommissariaten kunnen op dat ogenblik mensen opvangen die op zoek zijn naar onderdak, een opvangstructuur of een luisterend oor.
Wat de problematiek nog verzwaart, is dat een groot aantal personen met dit soort verzoek op dat ogenblik al in een kritische noodfase zijn beland en het bestaande sociale netwerk nauwelijks of niet kennen waardoor hun straatleven alleen maar langer en moeilijker wordt.
De indicatoren voor de evolutie van de armoede in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest gaan achteruit en dus neemt het aantal kansarmen die het slachtoffer dreigen te worden van uitsluiting en diepe armoede alleen maar toe. Deze vaststelling is bijzonder duidelijk in de spoeddiensten van de ziekenhuizen en bij de maatschappelijke urgentiestructuren en de nachtverblijven.
Op basis van een groot aantal contacten tussen actieve krachten in de Brusselse maatschappelijke hulpverleningssector, zowel bij de overheid als in de privé, wordt uiteindelijk beslist een tastbaar regulerings- en referentieïnstrument in het leven te roepen voor het Brussels Gewest.
Een aantal vaststellingen bij het omschrijven van de behoefte :
De behoeften aan een laagdrempelige « open plaats » om 's nachts dakloze mensen op te vangen.
De moeilijkheid om onmiddellijk onderdakplaatsen te vinden;
Het gebrek aan dringende psychiatrische termijnen, aan beschermde woningen en aan beschikbare mobiele psychiaters;
De moeilijkheid om onderdak te vinden voor vrouwen, voor vrouwen met kinderen en voor gezinnen, en zeer weinig alternatieven in goede hotels;
De moeilijkheid om te voorzien in verpleegkundige zorgen aan armen;
De moeilijkheid om na 17u en in het weekend een persoon door te verwijzen naar een dienst die beantwoordt aan diens behoeften;
De nood aan een dienst die de verschillende operatoren en de verschillende types operatoren kan ontzuilen;
De verblijfkost in de ziekenhuizen voor zogenaamde « sociale » patiënten;
Het specifieke probleem van de illegalen;
Het probleem van de personen in regularisatie die het recht hebben op het grondgebied te verblijven, maar zonder maatschappelijke uitkering.
